zo 9 mei 2021 21:00 - di 18 mei 2021 21:00
Theater na de Dam: Westerbork-opera uit 1944 opnieuw opgevoerd

Ludmilla - Total Verrückt

Punto Arte
9 mei 2021
-
18 mei 2021
21:00 - 21:00
  • 9 mei 2021
    -
    18 mei 2021
    21:00 - 21:00
    Online voorstelling

‘Ludmilla of lijken aan de lopende band’ is in juni 1944 eenmalig opgevoerd door de Joodse gevangenen van kamp Westerbork. De tekst en het piano-uittreksel zijn pas enkele jaren geleden herontdekt.  

De livestream is met een V-Ticket te bekijken t/m 18 mei. U kunt de livestream vinden op de website onder 'Mijn agenda' (na inloggen). Meer informatie over V-Tickets vindt u hier.

Bekijk hier nu ook de vertaling.

Westerbork was in de oorlog een zogeheten doorgangskamp voor Joden. Ze werden hier enige tijd gevangengehouden om vervolgens op transport te gaan naar de vernietigingskampen in het Oosten. In Westerbork mochten de gevangenen Bonte Avonden organiseren om de sfeer in het kamp zo ontspannen mogelijk te houden. Drie Joodse theatermakers (Erich Ziegler, Willy Rosen en Max Ehrlich) waren de drijvende kracht achter de revues, die ook door kampcommandant Gemmeker werden bezocht. De Joodse uitvoerenden op het podium (de Gruppe Bühne) behoorden tot de beste acteurs en zangers van die tijd. 
 
De laatste voorstelling in Westerbork was de operaparodie Ludmilla. De productie bleek een in grappen verpakte aanklacht tegen de nazi’s, aanleiding voor de kampcommandant om de Bonte Avonden daarna te verbieden. De handgeschreven partituur van de opera dook in 2012 op in de nalatenschap van de Joodse pianist-schrijver Ida Simons. Zij zat destijds ook in Westerbork. 

 
Het theatergezelschap Punto Arte heeft een eigen versie van ‘Ludmilla of lijken aan de lopende band’ gemaakt. Uitgangspunt is de originele partituur. Door de voorstelling heen zijn herinneringen aan Westerbork verweven van onder meer journalist Philip Mechanicus (1889-1944) en Etty Hillesum (1914-1943). Beiden werden vanuit Westerbork naar Auschwitz getransporteerd en daar vermoord. Ook teksten van Ida Simons (1911-1960) zijn te horen tijdens de voorstelling. Zij heeft na de oorlog haar herinneringen verwerkt in haar boek ‘Een dwaze maagd’. 
 
Marita Simons, schoondochter van Ida Simons, is blij dat de opera weer wordt uitgevoerd. “Dat dit werk, zo’n tastbare herinnering aan het leven in Westerbork, opnieuw gaat klinken, is voor mij heel bijzonder. Het is een eerbetoon aan de mannen, vrouwen en kinderen die zich aan hun menselijkheid vastklampten terwijl ze wisten dat ze weggevoerd zouden worden. De meesten van hen zouden niet terugkeren.” 

PODCAST Theaterspraak: Ludmilla

Welkom bij de eerste aflevering van Theaterspraak: Het wereldje van Wilmink! Bran en Bouke hebben het deze keer over Ludmilla. Deze aangrijpende komische opera is gebaseerd op een toneelstuk dat in 1944 in kamp Westerbork werd opgevoerd door de Joodse gevangenen. Niet lang daarna zouden ze gedeporteerd worden. Bran en Bouke hebben het over hun verwachtingen, recensies, en het decor. Ze gaan zelfs even langs bij het opbouwen, en daar spreken ze met regisseuse Eva Buchmann.

Vanaf 4 mei om 21.00 uur t/m 18 mei kunt u Ludmilla online bekijken vanuit het Wilminktheater in het kader van Theater na de Dam



Dit is een co-productie van Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede.

We gebruiken diensten als Youtube en Vimeo voor video's en andere media. Om deze te kunnen zien, moet u toestemming geven tot het plaatsen van cookies. Meer informatie…

Cookies zijn nodig om de website goed te laten functioneren. Zo wordt uw winkelmandje onthouden tijdens de bestelling en kunt u inloggen op de website.

Maar cookies zijn ook nodig om de ervaring op de website te verrijken. Bijvoorbeeld media van derde partijen, zoals video's, gaan vaak gepaard met cookies. Ook houden we statistieken bij om de site doorlopend te verbeteren.

Als laatste worden cookies ook gebruikt om informatie rond onze marketing-activiteiten, zoals nieuwsbrieven en advertenties, zo efficiënt en persoonlijk mogelijk uit te kunnen uitvoeren.

Cookie instellingen

Credits

Bariton: Marc Pantus
Mezzosopraan: Merlijn Runia
Bariton: Jan Willem Baljet

Piano: Shintaro Kawahara
Cello: Sebastiaan van Halsema
Viool: Emi Ohi Resnick

Stemacteur: Olga Zuiderhoek
Stemacteur: Krijn ter Braak

Regie: Eva Buchmann
Dramaturgie: Ben Hurkmans
Decor: Mirjam Grote Gansey
Kostuums: Jorine van Beek
Lichtontwerp: Tom Verheijen
Regie-assistent:
Ruth Becker
Arrangeur: Marijn van Prooijen

Productie: Jeannette Elsenburg
Technische productie en decorbouw: Jelle Snijder
Grafisch ontwerp: Marcel van den Broek
Co-productie stream: Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede

De stream wordt mogelijk gemaakt door:

     

Ludmilla is tot stand gekomen met behulp van: Fonds Podiumkunsten, Provincie Drenthe, Theater na de Dam, Vfonds, Gravin van Bylandt stichting, Amsterdams fonds voor de kunst, De Erven Simons en Prins Bernard Cultuurfonds

Recensies voorstelling 'Ludmilla of lijken aan de lopende band' 2019 door theatergezelschap Punto Arte:

“Het quasi vrolijke geheel maakte een onuitwisbare indruk, alleen al vanwege het besef dat muziek hoe dan ook in staat is de doden weer tot leven te brengen, al is het maar voor heel even.” Wenneke Savenije, De nieuwe Muze

“Deze Ludmilla is een aangrijpende belevenis.” Max Arian, Theaterkrant

“Deze voorstelling kruipt je onder de huid en blijft knagen. Je lacht, ook al wil en durf je niet. Dat komt ook door de sterke, fraai uitgevoerde, humoristische muziek (bij elk lijk citeert Ziegler Saint-Saëns’ stervende zwaan) en het ijzersterke zang- en acteerwerk van de drie hoofdrolspelers. Maar het is vooral het absurde gegeven dat gevangenen met uitzicht op de dood dit soort voorstellingen maakten en bijwoonden.” Job van Schaik, Dagblad van het Noorden ⭐⭐⭐⭐⭐

“De voorstelling was zo verpletterend indrukwekkend goed, tot en door het bij de keel grijpende slot: het veelzeggend wegblijven van musici en acteurs. Het venijn, vanaf het begin aanwezig, maar eerst nog enigszins toegedekt onder de kleurige lap van de Revue-lichtheid werd als vanzelf het gif waarmee de laatste vier personages aan hun eind kwamen. Deze aanpak en inzet - het verdient meer dan 13 voorstellingen. Het zou een waardige traditie moeten worden.” Mieke Tillema, reactie uit het publiek

“De voorstelling Ludmilla is theater op zn allermooist, -ergst en -best. Zoek het op en ga erheen, nu het nog kan.” Erik van Muiswinkel, reactie uit het publiek

“Dichterbij kun je niet komen.” reactie uit het publiek


Lees hier een artikel over 'Ludmilla' op tweedewereldoorlog.nl.


Achtergrondartikel: Lachen in het voorportaal van de dood 

“Humor is de kleurige lap die een wond moet bedekken”, zei pianist-schrijver Ida Simons ooit. Haar woorden zijn zeker van toepassing op Ludmilla, de voorstelling van Joodse theatermakers in kamp Westerbork. De partituur van het stuk werd pas onlangs ontdekt door Mieke Tillema, de biograaf van Ida Simons. Op 4 mei wordt Ludmilla online vanuit het Wilminktheater uitgezonden in het kader van Theater na de Dam. 

Door Marco Krijnsen
 
Het is 1944. Kamp Westerbork is een zogeheten doorgangskamp voor Joden. Ze worden hier enige tijd gevangengehouden om vervolgens op transport te gaan naar de vernietigingskampen in het Oosten. Westerbork is dus niets minder dan het voorportaal van de dood.  
Kampcommandant Gemmeker wil niettemin de sfeer zo ontspannen mogelijk houden en hecht veel waarde aan ontspannende activiteiten. Daarom staat er, naast de talloze sportwedstrijden, regelmatig een revue op het programma, opgevoerd door en voor de Joodse gevangenen. Een van die gevangenen is pianist Ida Simons. “Gemmeker wilde graag dat het rustig bleef en had daar veel voor over”, zegt Mieke Tillema, die een biografie over de in 1960 overleden Ida Simons aan het schrijven is. “De eerste voorstelling kostte 25.000 gulden aan kostuums en decors. Geen probleem voor Gemmeker. Hij was gek op de revue, het was zijn speelgoed.”  
 
Door de censuur geglipt 
De revues vallen ook bij de Joodse kampgevangenen in de smaak. Elke voorstelling wordt gevolgd door enkele reprises. Maar revue nummer 6 (getiteld Ludmilla/Total Verrückt) wordt in juni 1944 slechts eenmalige uitgevoerd. Daarna stopt het. En dat heeft alles te maken met de grimmige inhoud van de voorstelling. “Het is een wonderlijke gang van zaken”, aldus Tillema. “Gemmeker wilde altijd van tevoren zien wat er opgevoerd zou worden. Maar Ludmilla is blijkbaar door de censuur geglipt, terwijl er genoeg aanleiding was om de voorstelling te verbieden. De kampcommandant heeft de onderliggende spanning in het stuk onvoldoende gezien. Hij is door de groep in de luren gelegd.” 
 
Een zware lucht uit het Oosten 
De drie Joodse theatermakers achter Ludmilla zijn regisseur Erich Ziegler, componist Willy Rosen en schrijver-cabaretier Max Ehrlich. Ze zijn alle drie in de jaren dertig uit nazi-Duitsland naar Nederland gevlucht en hier uiteindelijk alsnog gedeporteerd naar Westerbork. Hun Ludmilla zit vol met anti-Duitse steken onder water, zegt Tillema. “De voorstelling begint met onschuldige revue-sketches en verandert na de pauze in een parodistische opera. Er worden grappen gemaakt over ‘een zware lucht uit het Oosten’.  Straks gaat er bloed vloeien als bij de beul, kondigen de spelers op een gegeven moment aan. Licht aus, Messer raus. En aan het einde ligt bijna iedereen dood op het podium.” 
 
De opera herontdekt 
De dubbele bodem van Ludmilla dringt pas na afloop door tot kampcommandant Gemmeker. Hij verbiedt een volgende uitvoering. Sterker nog: er worden in Westerbork helemaal geen revues meer georganiseerd. Omdat de meeste Joodse kampgevangenen de oorlog niet overleven, dreigt de opera in de vergetelheid te raken. Totdat Mieke Tillema in 2012 een ontdekking doet. Ze is zo geïnteresseerd geraakt in Ida Simons, de Joodse pianist en schrijver die Westerbork heeft overleefd, dat ze een biografie over haar wil schrijven. Tijdens haar onderzoek stuit ze op de nalatenschap van Simons, waarin zich de originele handgeschreven partituur van Ludmilla bevindt. “Ik werd gebeld door de schoondochter van Ida, die de partituur had gevonden tussen de spullen. Er zat een briefje bij van schrijver Max Ehrlich: Voor mijn grote collega Ida Simons. Ik kende de opera helemaal niet, dit was compleet nieuw voor mij.” 
 
De lach blijft steken 
Ludmilla of lijken aan de lopende band wordt na de ontdekking in 2019 weer in Westerbork opgevoerd door Punto Arte. Tillema is erbij, net als daarna in de Uilenburgersjoel in Amsterdam. Ook de online uitvoering op 4 mei vanuit het Wilminktheater in Enschede wil Tillema niet missen. “Soms moet je lachen maar blijft die lach in je keel steken. Je adem stokt als je het hoort en ziet, en als je beseft onder welke omstandigheden deze opera is gemaakt. Ik moet telkens denken aan de woorden van Ida Simons. Het is zoals zij het omschrijft: humor is de kleurrijke lap die een wond moet bedekken.” 
 
De biografie over Ida Simons, geschreven door Mieke Tillema, verschijnt op 10 juni bij uitgeverij Cossee.  

Cookies

We maken gebruik van cookies en vergelijkbare technieken om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken content van derden af te beelden, zoals ook video’s, en voor verschillende andere toepassingen. Deze cookies worden ook geplaatst door derden. Door ‘akkoord’ te klikken, stemt u hiermee in. Als u niet akkoord bent, kunt u via de knop ‘Instellingen aanpassen’ uw voorkeuren opgeven. Meer informatie…

Cookies zijn nodig om de website goed te laten functioneren. Zo wordt uw winkelmandje onthouden tijdens de bestelling en kunt u inloggen op de website.

Maar cookies zijn ook nodig om de ervaring op de website te verrijken. Bijvoorbeeld media van derde partijen, zoals video's, gaan vaak gepaard met cookies. Ook houden we statistieken bij om de site doorlopend te verbeteren.

Als laatste worden cookies ook gebruikt om informatie rond onze marketing-activiteiten, zoals nieuwsbrieven en advertenties, zo efficiënt en persoonlijk mogelijk uit te kunnen uitvoeren.

Cookie instellingen