‘Bij kinderen kun je het beestje gewoon bij de naam noemen’ 

ma 26 jul 2021

Alles wat Mark Haayema (Hardenberg, 1985) maakt, doet hij door de ogen van een kind. En Haayema maakt veel: boeken, theaterspektakels en televisieprogramma’s. Deze zomer is zijn locatietheatervoorstelling Vreemde Vogels te zien. Het speelt vanaf 30 juli in Enschede, Zwolle, Steenwijk en Harderwijk. 

Haayema schreef zo’n twintig kinderboeken. Daarnaast is hij betrokken bij meer dan tien televisieshows, waaronder De Boterhamshow, en staat hij aan de basis van een groot aantal familievoorstellingen. Zijn Word maar beter is hierin een vreemde eend in de bijt. 

Waarom is dit een bijzonder uitstapje binnen je oeuvre?
,,Het is een boekje met inspirerende beterschapsgedichtjes. Ik schreef dit toen ik vanwege lymfklierkanker in het ziekenhuis lag. Het afgelopen voorjaar verscheen het. Nu de kanker uit mijn lichaam is, kan ik mij weer volledig richten op het schrijven en het theater.” 

Wat ga je na je ziekenhuisontslag anders doen?
“Ik had me voorgenomen om meer te gaan leven, meer te genieten, om meer te gaan reizen. Maar het komt er niet van. Te druk.”

Is er in je werk een Mark voor en na de kanker?
,,Dat weet ik nog niet zo goed. Daar is het nog te vroeg voor, denk ik. Ik heb wel net een liedje voor Kinderen voor Kinderen geschreven: ‘Ik moet niks’.”    

En dus ook weer aan het werk. Voorstellingen, televisieprogramma’s en boeken maken. Maar waarom toch altijd voor de doelgroep kinderen? 
,,In elk geval vanwege de taal van kinderen. De taal van volwassenen zit meestal heel ingenieus in elkaar, maar zij gebruiken zo veel moeilijke afleidende woorden dat je je afvraagt waar het nu eigenlijk over gaat. Bij kinderen kun je het beestje gewoon bij de naam noemen, waardoor het misschien choquerend is, maar ook duidelijk. Daarnaast kun je bij kinderen ook veel fantasie erin leggen. Dingen die eigenlijk niet kunnen. Kinderen accepteren dat meteen en vinden dat leuk. Ze zijn nog puur wat dat betreft: ze zijn wie ze zijn, terwijl volwassenen meer zijn wie ze willen zijn. Kinderen zijn minder bedacht.” 

Maar kinderen reageren primair: als het slecht is, hoor je dat ook.
,,Zeker. Ik test mijn kinderboeken ook altijd. En je voelt soms als een passage eraan komt die je mooi vindt: oh, hier haken ze af of dit boeit ze niet. Je voelt precies aan waar hun interesse wegvalt. Ook in een voorstelling: er hoeft maar 1 dingetje te gebeuren en ze zijn helemaal daarop gefocust. Dan moet je hard werken om de aandacht terug te verdienen.”

Hoe schrijf je je verhalen voor kinderen? 
,,Ik schrijf over zaken waar ik me boos om maak of waar ik me over verwonder. Dus over eerlijkheid, over waarom sommigen het voor het zeggen hebben en anderen niet, over tolerantie. Vaak wel thema’s waar ik de andere kant ook van snap. Om dat begrijpelijk te maken, doe ik dat in mijn eigen taal, die een beetje kinderlijk wordt genoemd. Dus dat past goed bij mijn doelgroep. Daar komen boeken en voorstellingen uit voort met thema’s voor alle leeftijden. Ik maak voorstellingen die volwassenen leuk vinden en kinderen begrijpen.” 

Als je thuis ruzie maakt met je partner: is dat dan als kinderen of volwassenen?
,,Niet heel fel, geen knallende ruzie, maar over het algemeen is er wel even een stevige woordenwisseling en dan hebben we het er weer over. Dat gaat zeker als volwassenen. Vanbinnen wil je reageren als een kind en alles eruit gooien, maar als volwassene zeg je: dit is niet verstandig om te roepen. Terwijl als je het wel doet, ben je er veel sneller.”   

Een maatschappelijk thema stond ook aan de basis van het prentenboek Johannes de Parkiet. Aanleiding was de ophef over een leegstaand pand ergens in Nederland. De plaatselijke autoriteiten wilden er vluchtelingen huisvesten, maar de buurt was daarop tegen. Haayema wond zich op over de intolerante houding. Immers, waarom zou je die mensen niet gewoon onderdak bieden? Een bezoekje aan zijn moeder in Deventer zette hem echter aan het denken over zijn vanzelfsprekende tolerante houding.

Hoe deed je moeder dat?
“Daar gebeurde iets soortgelijks. Mijn moeder nam het voor de buurtbewoners op. Die zijn gewend aan een situatie die nu opeens verandert, zei ze tegen mij, je kunt ze niet kwalijk nemen dat ze daar moeite mee hebben. Toen begon ik me af te vragen of ik zelf wel een vluchteling in mijn huis zou willen hebben. Ben ik zelf wel zo tolerant als ik altijd dacht? Zo kwam Johannes de Parkiet tot stand.”

Het prentenboek is bewerkt tot de familievoorstelling Vreemde Vogels. Daarin moet parkiet Johannes eerst wennen aan zijn nieuwe volière, die het vertrouwde kooitje vervangt, en daarna aan de andere (exotische) vogelsoorten die zijn baasje hier onderbrengt. Uiteindelijk lukt dat en wordt het alsnog een gezellige boel. De onderliggende boodschap mag de voorstelling niet te moralistisch maken, vindt Haayema. 

Waarom mag dat eigenlijk niet?
“Nou ja, het is wel mijn drijfveer. Alleen als het teveel er bovenop ligt denk je snel ‘ugh’. Ik probeer het altijd te verpakken in relativerende humor. Dan kun je het moralistische onderuithalen maar tegelijk is het onderwerp wel aangestipt. Het is eigenlijk een soort sprookje. Dieren en poppen doen het altijd goed. Het zijn levenloze dingen en toch hebben wij met zijn allen de afspraak: zij komen tot leven. Zij wakkeren de fantasie aan. Als zij dan iets moralistisch zeggen, neem je het minder zwaar. Daardoor is het vermakelijk en ligt de boodschap er minder dik op. Als een acteur dat zou doen, dan is het wel echt moralistisch.”

Wat is je favoriete karakter in Vreemde Vogels?
,,In de voorstelling duiken allerlei soorten vogels op als danser, zanger of pop: kanaries, kippen, zebravinken, dwergpapegaaien. Maar mijn favoriete karakter is parkiet zelf. Johannes de parkiet, dus. Hij staat voor de doorsnee Nederlander. Johannes is trots op zichzelf, op zijn eigen kooitje en op hoe hij het leven heeft gecreëerd, hoewel het hem eigenlijk allemaal is overkomen. Ik snap heel goed dat hij moet wennen aan die vreemde vogels. En het is leuk om te zien hoe hij het uiteindelijk prima vindt dat er een gevluchte zijdehoen binnenkomt.”

Haayema ging na het verschijnen van zijn prentenboek langs scholen in heel Nederland. Ook was hij bij de islamitische basisschool in Enschede. Best spannend, dacht ie vooraf, maar dat viel mee. 

Wat gebeurde daar?
“Ik merkte tijdens het voorlezen dat zij zich de Johannes voelden, die moeten wennen aan vreemdelingen. Dat gaf het verhaal voor mij weer een nieuw perspectief. Dat zie je terug in de voorstelling. De nieuwkomers worden na verloop van tijd een soort Johannes, die niet zitten te wachten op andere vogels.”

Dat was het enige?
,,Nee, hoor! Het boek is een mooie aanleiding voor een discussie in de klas. Ik stel vaak de vraag wat ze zelf zouden doen en wat eerlijk is. Of ik vraag wie er zou kiezen voor vrijheid en onzekerheid. Dan steekt de helft van de klas de vinger op. De rest kiest voor veiligheid. Er komt een heel groepsproces op gang. Dat vind ik het leuke aan schrijven. Het gaat over menselijke thema’s. Door het in een andere vorm te gieten, met poppen en dieren, is het een vermakelijk verhaal. Tegelijkertijd gaat iemand wel nadenken over wat hij of zij zelf zou doen in een bepaalde situatie. Dat vind ik fijn om te zien.” 

De voorstelling Vreemde Vogels is ook nog eens een heuse crossover in het markhaayema-universum: het bevat elementen van twee andere prentenboeken van de schrijver, te weten Gerda de Goudvink en een prentenboek in wording. Dat kan, omdat het decor van de voorstelling veel natuur bevat, en Haayema graag met natuurelementen werkt.

Waarom gebruik je de natuur graag als metafoor voor je thema’s?
“Aan het eind beseft Johannes opeens dat er vogels om hem heen vrij rondvliegen en dat hij al die tijd gevangen heeft gezeten. Ik vind dat een fijn moment. De veiligheid van die kooi kun je ook vergelijken met de veiligheid in een dorp. Het is er veilig, je weet waar je aan toe bent en wanneer je te eten of te drinken krijgt. Zodra die vertrouwde wereld wordt opengebroken en er komt iemand van buiten naar binnen, is die beschermde omgeving opeens heel gevaarlijk.” 

Eind 2021 komt je nieuwste boek uit: Onkruid. Waar gaat dat over? 
,,Het gaat over een jonge duivenmelker, die op school wordt gepest.

Zoals je zei: je hebt het te druk om te reizen. Wat staat er verder op de planning?
De voorstelling MUK, gebaseerd op de gelijknamige prentenboekenserie over de avonturen van een dalmatiër-pup. Het wordt theater en animatie in-een.”

Theater en poppenkast ineen. Dat klinkt vernieuwend. Wat houdt het in?
“Het is iets compleet anders dan wat ik eerder heb gedaan. Je zit eigenlijk te kijken hoe een animatiefilm wordt gemaakt. Eerst het poppenspel met het green screen en vervolgens het resultaat op het grote LED-scherm. Meestal zijn 3+-voorstellingen met heel weinig middelen gemaakt, maar dit wordt een relatief dure productie. Ik wilde een keer iets compleets anders doen. Wat kan ik toevoegen aan wat er al is aan voorstelling? Dit wordt hightech voor 3+, dat lijkt me fantastisch!” 

Vreemde Vogels: te zien vanaf 30 juli op landgoed Het Schuttersveld in Enschede. 

Cookies

We maken gebruik van cookies en vergelijkbare technieken om het gebruik van de website te analyseren, om het mogelijk te maken content van derden af te beelden, zoals ook video’s, en voor verschillende andere toepassingen. Deze cookies worden ook geplaatst door derden. Door ‘akkoord’ te klikken, stemt u hiermee in. Als u niet akkoord bent, kunt u via de knop ‘Instellingen aanpassen’ uw voorkeuren opgeven. Meer informatie…

Cookies zijn nodig om de website goed te laten functioneren. Zo wordt uw winkelmandje onthouden tijdens de bestelling en kunt u inloggen op de website.

Maar cookies zijn ook nodig om de ervaring op de website te verrijken. Bijvoorbeeld media van derde partijen, zoals video's, gaan vaak gepaard met cookies. Ook houden we statistieken bij om de site doorlopend te verbeteren.

Als laatste worden cookies ook gebruikt om informatie rond onze marketing-activiteiten, zoals nieuwsbrieven en advertenties, zo efficiënt en persoonlijk mogelijk uit te kunnen uitvoeren.

Cookie instellingen