Het kan geen kwaad om een handleiding te geven voor bij de transdisciplinaire voorstelling ‘Witch Hunt’ van Noord Nederlands Toneel (NNT) en Club Guy & Roni, geregisseerd door Eline Arbo. Het dreigt anders een slap toneelstuk te worden of een vaag, experimenteel product. De truc is om op een allesomvattende wijze naar ‘Witch Hunt’ te kijken. Dat betekent: volg niet het verhaal, maar de sfeer van het stuk. 
 
‘Witch Hunt’ volgt het plot van Esther (Sarah Janneh): ze is archeologe en gaat terug naar haar Groningse roots om uit te vogelen wat er met haar voorouders is gebeurd. Haar zoektocht door Noord-Nederlandse mistigheid brengt haar via bootman Charon in de Middeleeuwen. Daar maakt zij mee hoe de kennis van vrouwen over de natuur en het lichaam hen helpt bij de geboorte en opvoeding van kinderen. Maar het sterker wordende patriarchaat moet niets van die onreine kennis hebben. Tijd voor heksenjacht, dus. 
 
Dat is het plot. Maar volg je slechts de toneellijn, dan verzandt het geheel in de slapte van protagonist Esther. Een interessant hoofdpersoon maakt keuzes om zich te ontwikkelen. Die keuzes maken hun menselijk. Esther is flets en dat komt omdat zij in het tweede deel van het stuk voornamelijk toekijkt. Je kan, mag en moet een toneelstuk op zoiets afrekenen.  
 
In het geval van ‘Witch Hunt’ is dat niet terecht, hoe verleidelijk dat ook mag zijn. Want de artiesten van NNT en Club Guy & Roni vernauwen zich niet slechts tot het toneelverhaal. ‘Witch Hunt’ is totaaltheater, dus ook dans, beeld en muziek. Mijn advies: volg Esther totdat zij middels Charon’s boottocht bij de middeleeuwse gemeenschap komt en doe dan het onderstaande. 
 
‘Witch Hunt’ excelleert in het totaaltheater: behalve toneel is de dans van topniveau, grijpt de muziek je en zorgt het decor samen met dansers en acteurs voor magistrale beelden. Het verhaal van de creepy-bewegende lantaarnpalen in de mist tegen een ronde wand die steeds van schemerkleur wisselt zijn zelf al de moeite waard. Maar het geheel als geheel ervaren, dat is wanneer ‘Witch Hunt’ allesoverstijgend wordt. 
 
Daarvoor raad ik aan het stuk sferisch te ervaren. Dat vergt zintuiglijke ontvankelijkheid. Werken van NNT en Club Guy & Roni willen ook doelbewust inspelen op de zintuigen. Er is daarom ook altijd te veel aan de hand op het podium. Niet om je te treiteren, maar om je te helpen los te laten dat je het allemaal moet kunnen overzien en volgen. Laat je los, dan word je ontvankelijk: het geheel gaat een zintuigelijk spel met je aan.  
 
Nu je de nood om ‘het te snappen’ en ‘het te volgen’ overboord hebt gegooid, en je kijkt, voelt en hoort wat daar voor je gebeurt, kun je merken hoe NNT en Club Guy & Roni een sferisch kunstwerk maken. Dankzij de zintuigen die je gebruikt om je met indrukken te voeden, zie, voel en hoor je hoe deze sfeer zich vernauwt, verbreedt, uitstrekt en concentreert over en via dans, muziek, beeldtaal en toneel. Dat gebeurt in één vloeiende beweging. Zoals de dansers in ‘Witch Hunt’ onophoudelijk bewegingen maken zonder een stop, zo maakt ook die sfeer van begin tot einde één lange, ononderbroken beweging door. Catharsis is het mooie Oud-Griekse woord voor waar je sferisch naar gebracht wordt: de ‘verschoning van emoties’. In ‘Witch Hunt’ is de catharsis de genocide op de ‘heksen’, de agressieve uitbarsting, dansmatige bevrijding en het wreedste onderdeel van de voorstelling. In het schreeuwen en krijsen van de vrouwen, die elkaar beschermen tegen de betweterige en moordlustige mannen, hoor je die bevrijding. 
 
Op dit punt klinkt het lekker vaag en dat moet het ook zijn: het is hier geen kwestie van een rationeel vatten van wat er gaande is. Het gaat om een ervaringscontructie die je alleen na afloop kunt begrijpen. En als je tijdens het kijken naar ‘Witch Hunt’ het echt even allemaal niet weet, kun je terugvallen op het simpele verhaal van Esther, die je op deze manier door het stuk heengidst. Zij is dus geen hoofdpersonage dat via keuzes en worstelingen een nieuw mens wordt, maar een gids die je opvangt met de concrete stappen die zij moet zetten. Maar probeer vooral die sfeer te blijven volgen en op die manier van ‘Witch Hunt’ te genieten. 
 

Een handleiding voor ‘Witch Hunt’: een oefening in sferisch totaaltheater