"Het orkest heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in mijn leven" - Liza Ferschtman

Violiste Liza Ferschtman kent Amsterdam Sinfonietta al haar hele leven en heeft vanaf het begin van haar carrière regelmatig opgetreden als solist met het orkest. Met haar innemende spel trekt de topvioliste altijd de aandacht, of ze nu vioolconcerten van Mozart en Mendelssohn speelt of werken van Piazzolla en Sjostakovitsj. De laatste keer dat ze te gast was, is alweer acht jaar geleden, de hoogste tijd dus voor nieuwe muzikale avonturen. In het programma Intieme brieven combineert ze een gloednieuw vioolconcert van Reza Namavar met werken van Gesualdo, Vivaldi en Weinberg

Door: Noortje Zanen

‘Toen Amsterdam Sinfonietta mij anderhalf jaar geleden uitnodigde voor deze tournee was ik heel blij, want de laatste keer was best een tijd geleden’, vertelt Liza Ferschtman geanimeerd. ‘Het orkest heeft altijd een belangrijke rol gespeeld in mijn leven, mede dankzij mijn vader [cellist Dmitri Ferschtman, red.]. Hij kende uiteraard Lev Markiz, de dirigent van wat toen nog Nieuw Sinfonietta Amsterdam heette, en oprichter en cellist Maarten Mostert was een oud-student van hem. De eerste keer dat ik zelf met Sinfonietta heb opgetreden als solist was in 1997 en daarna keerde ik regelmatig terug. Onder Lev waren dat werken van bijvoorbeeld Tsjaikovski en Mozart en later volgde ook het dubbelconcert van Mendelssohn. Rond de opening van het Muziekgebouw in 2005 stond Piazzolla op het programma, daar heb ik ook hele goede herinneringen aan. De laatste keer was in 2018, toen speelde ik onder andere de vioolsonate van Sjostakovitsj in een bewerking voor viool, strijkers en slagwerk. Hoewel er inmiddels natuurlijk een hele nieuwe generatie musici is aangetreden, voel ik me nog altijd heel verbonden met het orkest!’

Wereldpremière van Reza Namavar
De Nederlandse componist Reza Namavar heeft in opdracht van Amsterdam Sinfonietta een nieuw vioolconcert geschreven voor Liza Ferschtman. Geïnspireerd door het energieke spel van Ferschtman - en met de inventieve soloconcerten van Antonio Vivaldi als belangrijke inspiratiebron - ging Namavar het afgelopen jaar aan de slag. Het resultaat is een krachtig vioolconcert in drie delen volgens de Vivaldi-vorm: snel-langzaam-snel, met de tot de verbeelding sprekende titel Tahanea, een onbewoonde atol in de Tuamotu-archipel van Frans-Polynesië. ‘Reza is daar een keer in de buurt geweest, maar kon Tahanea niet op, omdat er geen gids was om hem er naartoe te brengen’, legt Liza uit. ‘Uit zijn onvervulde verlangen vloeide de titel van deze compositie voort. Tegelijkertijd zegt hij dat hij geen programmatische muziek heeft geschreven. Tahanea inspireerde hem, maar de muziek is puur abstract.’

Voorafgaand aan haar eerste studeersessie samen met de componist had Ferschtman nog best wat vragen. ‘Omdat ik niet bij het schrijfproces betrokken was, zag ik er echt naar uit om samen met Reza naar een aantal uitdagende passages te kijken waar ik nog wel iets aan zou willen sleutelen. Maar omdat het stuk uit veel repeterende patronen bestaat, realiseerde ik me ook dat mijn suggesties voor kleine veranderingen wellicht helemaal niet mogelijk zouden zijn, omdat het dan niet meer in de structuur zou passen. Inmiddels hebben we het stuk samen doorgenomen en blijkt dat het helemaal niet nodig is om dingen te veranderen. Reza zei dat ik het precies zo speelde zoals hij het zich had voorgesteld, qua drive en energie. En dat terwijl ik nog niet eens op de volle honderd procent zat,’ vertelt Liza lachend. ‘Afgezien van wat streek-articulaties kan alles blijven zoals het in de partituur staat. In de snelle delen is Reza enorm voortvarend te werk gegaan, dat vraagt om fysieke kracht van de solist, en het verstilde langzame deel biedt daarom een mooi contrast. Ik denk dat er veel dramatische kracht vanuit zal gaan, die het publiek zal meenemen.’

Oud naast nieuw
Naast Namavars nieuwe vioolconcert speelt Liza Ferschtman in dit programma ook een arrangement van Gesualdo’s Moro lasso, Weinbergs Rapsodie en - samen met gastconcertmeester Malin Broman en Sinfonietta’s solocellist Tim Posner - Vivaldi’s Concert voor twee violen en cello.

Malin Broman en Tim Posner zijn voor Ferschtman geen onbekenden. ‘Malin ken ik heel goed, we hebben heel veel kamermuziek gespeeld samen en zijn daardoor ook echt goed bevriend geraakt. Ik ga met het volste vertrouwen dit veelzijdige programma met haar aan. Omdat er veel verschillende stukken op het programma staan, zowel oude als nieuwe muziek, is het een kwestie van alles op een overtuigende manier aan elkaar verbinden. En dat is net iets voor Malin, die zelf ook veel programmeert.’

Ook aan Bromans ervaring als concertmeester en solist bij orkesten zonder dirigent - voor Ferschtman zelf een favoriete manier van musiceren - heeft ze eerder veel gehad. ‘Bij mijn eerste project als dirigerend concertmeester ben ik bij haar te rade gegaan. Ze gaf me een paar trucs voor het repetitieproces en ze had ook praktische tips, bijvoorbeeld de keus voor een extra hoge stoel, zodat alle musici je altijd goed kunnen zien.’

Tim Posner leerde ze zo’n drieënhalf jaar geleden kennen tijdens een project van de Kammerakademie Potsdam, waar hij als solocellist te gast was. ‘Een verwante muzikale ziel’, zegt Liza. ‘Ik ben heel blij dat ik Vivaldi met Tim en Malin mag uitvoeren.’

De combinatie van oude en nieuwe muziek in één programma is Ferschtman beslist niet vreemd. Als artistiek leider van het Delft Chamber Music Festival liet ze zelf ook vaak verschillende periodes en stijlen samenkomen in haar programmering. ‘Ik ben daar altijd voorstander van geweest. Als je de verschillende stukken goed op elkaar afstemt, zet je alles in een helderder licht. Het kan het palet een beetje op de proef stellen en dan weer geruststellen. En het opent de oren.’

In het programma Intieme brieven gaat Gesualdo naadloos over in Vivaldi en Vivaldi sluit goed aan bij Nemavar. Ook na de pauze is Liza nog één keer te horen, in het arrangement voor viool en strijkorkest van Weinbergs Rapsodie. ‘Dit is een zeer aantrekkelijk en swingend stuk. Anders dan de gemiddelde Weinberg met iets minder Sovjet-gelatenheid, doordat het folklore-element zo belangrijk is. Een heerlijk meeslepend stuk om het programma mee af te sluiten!’