Hoe educatie jongeren en theater met elkaar verbindt

Stel je voor: een kleuterklas die De Kleine Willem binnenloopt. Monden vallen open van verbazing. Een leerling van het Stedelijk ISK die na een concert fluistert: ‘Mevrouw, mijn hart doet pijn.’. Dat zijn de momenten waarop Aileen Dietrich, hoofd educatie bij Wilminktheater en Muziekcentrum Enschede, precies weet waarom ze doet wat ze doet.

Een heel seizoen lang, van kleuter tot student 

Jaarlijks verzorgen we schoolvoorstellingen, die altijd goed gevuld zijn met leerlingen en docenten. Het educatieaanbod reikt van kleuters tot studenten en kent een brede kring aan samenwerkingspartners: basisscholen van binnen en buiten Enschede, het Stedelijk Lyceum Kottenpark, het Stedelijk ISK, ROC-opleiding Acteur en het ArtEZ Conservatorium. Elke doelgroep krijgt een aanpak die past bij de leeftijd, de context en de wens van de school.

Bijvoorbeeld in februari 2025 gingen alle bovenbouwleerlingen Frans van het Stedelijk Lyceum Kottenpark naar het concert van Barbara Pravi. Voor een cultuurprofielschool waar kunstvakken zoals muziek, dans en drama als examenvak worden gevolgd, is dat een logische verbinding. Bij de productie DOOR HET STOF kregen leerlingen van de kunstklassen eerst een workshop, ontwikkeld in samenwerking met de educatieafdeling van Theater Sonnevanck, voerden die zelf uit en gingen daarna naar de voorstelling. Studenten van de ROC-opleiding Acteur bezochten een voorstelling en gingen achteraf in gesprek met een acteur.

Aileen: “Direct met de maker in contact. Letterlijk meemaken en zelf betekenis geven. Dat lukt niet bij iedereen in de vrije tijd, maar onder schooltijd kunnen we dit voor iedereen mogelijk maken.”

Na het bekijken van een schoolvoorstelling tijdens de basisschoolperiode gaan we met middelbare scholen een stukje verder. Hier wordt bewust gelaagd gewerkt en de koppeling gemaakt tussen receptief aanbod (kijken) en actief aanbod (zelf doen).

Leerlingen beginnen bijvoorbeeld met een dansworkshop waarin de thematiek van de voorstelling naar voren komt en de leerlingen kennis maken met de personages. Daarna zien ze de voorstelling in het theater en gaan de volgende dag op school met elkaar in gesprek over de verschillende belevingen.

Dit gebeurde bijvoorbeeld bij een prachtige voorstelling van Amsterdam Sinfonietta in samenwerking met ISH Dance Collective. Aileen: “Dat geeft een verdiepende laag. Je bouwt een betekenisvolle ervaring op, zodat de ervaring echt beklijft.” Tijdens de Dansdagen in 2025 gingen 250 onderbouwleerlingen naar de voorstelling God is a DJ. De leerlingen stonden aan het eind van de voorstelling allemaal op het podium te dansen.

Dans als taal die geen uitleg nodig heeft. 

Theater als brug naar de samenleving

Een van de bijzondere samenwerkingen in 2025 was die met de Internationale Schakelklassen van het Stedelijk Lyceum, in combinatie met De Nationale Reisopera. De groep ISK-leerlingen bestaat voor een groot deel uit vluchtelingen en expats die eerst de Nederlandse taal eigen moeten maken voordat ze kunnen doorstromen naar het reguliere onderwijs. In april bracht het project Groove Beest in je Buurt een muzikant letterlijk naar de klas voor een concert op school waarin 80 leerlingen actief meededen tijdens het concert door het gebruik van hun stem en bodypercussie.

In december bezochten 150 ISK-leerlingen de musical Meisje met de Zwavelstokjes, de leerlingen werden voorbereid op deze voorstelling door het volgen van twee workshops bij de Nederlandse Reisopera.

Aileen: “Je laat leerlingen echt kennismaken met Enschede en de Nederlandse samenleving. Ze komen bij ons in het Wilminktheater en bij de Reisopera binnen op een toegankelijke manier. De verbinding en het samenkomen, wat de thematiek van de kerstmusical brengt, is een universeel gevoel. Dat overstijgt taal en achtergrond.”

Wat theater doet met een jong mens

Waarom is theater zo waardevol voor jongeren? Aileen is er helder over: “Podiumkunsten leren jongeren om door de ogen van een ander naar zichzelf en de wereld om zich heen te kijken. Het stimuleert creatief denken, het probleemoplossend vermogen en de ontwikkeling van taal en verbeeldingskracht. Het helpt je reflecteren op je eigen ideeën en gevoelens en leert je van perspectief te wisselen.” Theater kan een spiegel zijn, soms confronterend, altijd verbredend. Die confrontatie is volgens Aileen juist positief. “Het kan herkenning zijn: zo voel ik mij ook, en het is oke dat ik mij zo mag voelen. Maar soms word je ook met je neus op de feiten gedrukt. Zo gaaf dat theater dat doet. Voor jongeren die zich ontwikkelen tot jongvolwassenen is het mega waardevol. Het begint al basaal bij peuters. Dan maakt de puberteit gevoelens nog complexer. Soms moet je de ervaring/ of het onderwerp in het theater zien om net even dat zetje te krijgen tot het juiste inzicht wat in een gesprek met pap en mam niet altijd lukt.”

Bereiken wie niet vanzelf komt

Onderzoek toont het keer op keer aan: hoe eerder en hoe vaker je in aanraking komt met podiumkunsten, hoe vanzelfsprekender het is om er later naar terug te keren. Maar niet elk kind komt vanzelf in het theater. Ouders die het zelf niet kennen, een busreis die te duur is, een drempel die te hoog voelt. Educatie is het middel om die drempel weg te nemen. Aileen: “Als je theater echt onderdeel maakt van het curriculum, wordt het voor iedereen toegankelijk. Voor alle lagen van het onderwijs zetten wij in op het beleven van kunst, het meemaken en het betekenis geven.”

Die persoonlijke gedrevenheid komt niet uit het niets. Als kind en student maakte Aileen zelf veelvuldig gebruik van het rijke kunstaanbod in de stad.

“Ik ben geïnspireerd door podiumkunsten en aangemoedigd en gecoacht door makers. Dat gun ik ieder kind. Kinderen die vol verbazing een theaterzaal binnenlopen, leerlingen die geëmotioneerd worden door een concert, studenten die geïnspireerd worden door makers en daar zelf op verder gaan door middel van stages of zelfs collega’s worden. Dat is gewoon supergaaf.”

Het werk van educatie stopt niet bij de schooldeur of bij een bepaalde leeftijd. Initiatieven als de WijkJury geven ook na de schoolperiode opvolging aan de verbinding tussen mensen en cultuur. Want het zaadje dat in een schoolvoorstelling wordt geplant, kan lang blijven groeien. “Ik weet hoe het voelt als een kwartje valt. Als je je niet gehoord voelt, en een voorstelling of een song je toch even bevrijdt. Dat is wat ik ieder kind gun.” Die verwondering, het kind dat met open mond een theaterzaal binnenloopt, het hart dat pijn doet van schoonheid, de student die besluit dit zijn leven te maken. Het zijn geen uitzonderingen. Het zijn de momenten waarop theater zijn werk doet