Romana Vrede: “Het gaat mij niet om wij en zij, maar om de strijd in die wij”

Ze gebruikt het woord ‘verbinding’ liever niet, maar met haar ‘kritische liefdesbrief’
Sisterhood hoopt acteur, schrijver en regisseur Romana Vrede wel een nieuw gesprek te
openen. Over vriendschap en schijnbare overeenkomsten. En vooral over de gedeelde
universele ervaring van het mens-zijn, óók als je het binnen je bubbel niet met elkaar eens
bent.

"Verraad word je niet aangedaan door een vijand die jou niet kent, maar door een vriend die
dat wél doet"

Romana, waarom wilde je Sisterhood maken, en waarom nu?

“De voorstelling gaat over hoe we met elkaar omgaan, en hoe polarisatie en de politiek dat
beïnvloeden. Daarin kun je je eigen buurman niet kennen, maar toch een mening over hem
hebben, en zo valt de wereld uit elkaar. De oplossing om polarisatie tegen te gaan is om ons
in te leven in een ander, maar ik denk dat we ook moeten kijken naar hoe we omgaan met
de mensen die we al kennen. Want binnen ieders eigen bubbel kan het er óók heet aan
toegaan. Ik ken bijvoorbeeld iemand die vegan is en vragen krijgt als: rijd je nog auto, of eet
je nog wel kaas? Sisterhood gaat mij niet om wij-zij, maar om de strijd ín die wij. En ook om
daarin toleranter te worden, en coulance naar elkaar te tonen.”

Hoe zit dat bij de zeven vrouwen in deze voorstelling?

“Daarin worden zes vrouwen bij elkaar gebracht door een zevende: Ferrus. Zij proberen het
huwelijksfeest van hun vriendin voor te bereiden. Intussen staat de wereld in de brand, net
zoals dat in de echte wereld gaande is, en daar reageren ze allemaal anders op. Deze
vrouwen lijken van elkaar te weten waar de ander staat, maar als het erop aankomt is de
vraag hoe solidair ze met elkaar zijn. En hoeveel eerlijkheid kan een vriendschap eigenlijk
verdragen? Het is makkelijk om elkaar de vrijheid te gunnen in you-do-you-keuzes als de
liefde of muziekvoorkeuren, maar kom je ook voor elkaar op als dat nodig is? Daarom noem
ik de voorstelling ook een kritische liefdesbrief met als grote vragen: mag ik van jou
verschillen en toch bij jou horen? En kan ik dat in liefde bespreekbaar maken? Want verraad
word je niet aangedaan door een vijand die jou niet kent, maar door een vriend die dat wél
doet.”

Waarom koos je ervoor om die boodschap via vrouwen te vertellen?

“Deze voorstelling is zeker ook bedoeld voor mannen, maar er is geen plek waar ik me zo
veilig, geliefd, gezien en ontspannen voel als in mijn sisterhood. Tegelijkertijd is dat ook een
kwetsbare plek. Aan de ene kant hoor je bij elkaar, maar dat kan alleen bestaan als je alle
verschillen weglaat. Tot je zegt: ik vind dit niet leuk meer, laten we het erover gaan hebben.
Dat gesprek gaat er in deze voorstelling scherp aan toe, maar dat moet ook. Want door
verschillen te verbergen uit angst om jezelf te laten zien, kan een sisterhood gaan aanvoelen
als een riem.”

Hoe heb je het team van deze voorstelling bij elkaar gezocht?

“Ik wilde een schoon veld op het podium, een ruimte waarin spel, muziek en dans met elkaar
communiceren. Met Dennis Vanderbroeck werkte ik eerder al samen. Voor de scenografie
sprak ik met hem over het beeld van een oceaan, waarbij het speelveld van deze vrouwen
als een aquarium is. Voor de tekst vroeg ik Simone Zeefuik, een superslimme schrijfster die
scherpe steekjes weet uit te delen met haar woorden. En de acteurs komen deels uit andere
disciplines. Er zit bijvoorbeeld een musicalster tussen, een jazz-zangeres, een mimespeler,
een muzikant, een danser en een actrice. Vrijwel niemand in deze voorstelling is ‘alleen
maar’ acteur, dat maakt het heel spannend.”

Sisterhood is je tweede voorstelling voor de grote zaal na het zeer succesvolle The Story of
Travis in 2023. Voel je druk?

 “Ontzettend. Het lijkt ook wel alsof iedereen al een kaartje heeft gekocht voor Sisterhood,
er wordt op gewacht. Daar ben ik enorm blij mee én ik moet nog steeds laten zien wat ik
kan. Dat is natuurlijk een champagneprobleem, een luxe, maar ik voel die druk wel. Al denk
ik ook dat ik deze voorstelling vooral voor mezelf maak. Uiteindelijk gaat het over
eenzaamheid voelen, juist onder gelijkgestemden. Dat is altijd een groot thema in mijn leven
geweest, wat ik met deze voorstelling onderzoek en waarvan ik wil leren. Artistiek leider
Alida Dors moedigt dat ook aan: van haar mag ik maken wat ik wil en moet maken en hoef ik
niet te herhalen wat ik eerder deed. Juist niet.”

Heb je iets moeten afleren tijdens dit maakproces?

“Dit is een voorstelling met voor mij persoonlijk herkenbare thema’s, dat is voor het eerst.
Maar acteren is altijd een persoonlijke ervaring; als ik heb gespeeld dat ik mijn kind heb
vermoord, loop ik ook het theater uit met het tijdelijke gevoel dat ik dat echt heb gedaan.
Die betrokkenheid bij het spel is universeel in het theater, maar de vragen die Sisterhood
stelt zijn wel nieuw, denk ik. Zoals: betekent het feit dat wij hetzelfde geslacht of dezelfde
huidskleur hebben ook dat ik jou direct dichtbij laat komen of een zuster moet noemen?
Tegelijkertijd weet ik uit ervaring dat er zeer zeker een diepe verbondenheid tussen vrouwen
kan bestaan die je bijna niet kan hebben met iemand die geen vrouw is, die niet op je lijkt of
die je taal niet spreekt of begrijpt. En als je dat vindt, is dat magisch.”

Sisterhood is een confronterend en open gesprek, staat in de aankondiging ervan. Kan je
dat uitleggen?

“Op een gegeven moment ontstaat er een botsing tussen de vrouwen, die het gesprek
daarover in het hier en nu gaan voeren. Het publiek kan daardoor het idee krijgen dat ze
naar iets echts zitten te kijken, alsof het theater voor hun neus ontmanteld wordt. En als
mensen na afloop naar buiten lopen, hoop ik dat er iets meer ruimte is gekomen om te
luisteren en niet te streng te zijn voor je zusters. Zolang de basis is dat je samen verder wilt
en je met elkaar op dezelfde oceaan wil deinen, is alles mogelijk en kun je dat gesprek
aangaan. Waarna je bewust ruimte kan geven aan de verschillen, maar ook de
overeenkomsten met elkaar kan blijven vieren.”

Sisterhood, Een kritische liefdesbrief over vriendschap, 15 maart in het Wilminktheater.